Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:18:17.057007+00:00

Янгы Разилешив: 1 Салоникдегилеге

Янгы Разилешив: 1 Салоникдегилеге

1. Баш Сёз

1. 1 Салоникдегилеге

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

1 Салоникдегилеге

1 Салоникдегилеге

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Баш Сёз

Салоникдегилеге язылгъан биринчи кагъыз

1 Салоникдегилеге

Элчи Павелни бу кагъызы Коринф деген шагьарда язылгъан. Салоник деген шагьарда Павел ят халкълагъа Сююнч Хабарны билдирмек учун чыкъгъан сапарыны вакътисинде болгъан. О шо шагьарда кёплени ягъындан якълав тапгъан. Амма хачгъа илинип оьлтюрюлген ва сонг тирилген Месигьни гьакъындагъы хабарны инкар этегенлени бирлери шагьарны халкъыны аслам пайын Павелге къаршы бакъдыра, шо саялы огъар тезликде Салоникден чыгъып гетмеге тюше.

Салоникдеги жыйынны яшавуну гьакъында бир бир затланы билсин деп, Павел онда Коринфден оьзюню иш ёлдашы Тимофейни йибере. Тимофей ондан яхшы хабарлар да булан къайта: оьзлени гьызарлайгъанына да къарамайлы, Исагъа иман салгъанлар иманында чыдамлы ва къатты кюйде токътап тура. Шолай олар бютюн Грецияда Исагъа иман салгъанлагъа уьлгю болуп токътай. Тек олагъа оьз къайгъылары да яллыкъ бермей: Павел оьзлени арасында болмагъан заманны ичинде жыйынны бир бир ортакъчылары гечинген, гечингенлени къардашларын буса оьлюлер гертиден де тирилерми экен деген сорав ойлашдырып тура. Оланы рагьатландыра туруп, кагъызында Павел булай жавап бере: Иса гелгенде, савланы бу шат агьвалатдан алда оьлгенлерден бир де артыкъ ери болмажакъ. О гелгендокъ, оьлюлер тирилежек, шо заман Исагъа иман салгъанланы барысы да Ону булан даимге къалып къалажакъ. Павел Сююнч Хабаргъа инаныв гьалиденокъ да гёрмекли натижалар гёрсетегенин жыйындагъыланы эсине сала: гележекдеги шолай замангъа инанагъан адам гьали де шо заман етишип битгенде йимик яшап тура.

1

Башлапгъы саламлар

1^1Павелден, Силадан ва Тимофейден Исагъа иман салгъанланы Салоник шагьардагъы жыйынына салам! Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сизге рагьму ва парахатлыкъ болсун!+

Аллагьгъа шюкюрлюк этив

2Дуаларыбызда атларыгъызны тутуп, биз сизин учун Аллагьгъа даим шюкюр этебиз+. 3Гьар заман Атабыз Аллагьгъа дуа этегенде, сиз гьар затны иманыгъыз ва сюювюгюз булан этегенни эсде сакълайбыз. Раббибиз Иса Месигьге сабурлукъ булан умут этегенигизни билебиз. 4Аллагь сюеген иман къардашларыбыз, О сизин танглагъанны биз билебиз!+
5Биз Исаны гьакъында билдиреген Сююнч Хабар сизге янгыз сёз булан етишмеди, бары къудрат, Аллагьны Ругьу ва гьакъ инамлыкъ булан да етишди. Сизин булан турагъанда, биз нечик яшагъаныбызны сиз билесиз. О сизин пайдагъыз учун эди+.

6Сиз де зор уллу азаплар чексегиз де, Аллагьны Ругьу берген сююнч булан Сююнч Хабарны къабул этип, бизге ва Раббибизге ошап къалдыгъыз+. 7Сиз Исагъа иман салгъанланы Македония булан Агьая вилаятлардагъы барысы да учун уьлгю болдугъуз. 8Неге тюгюл де, Раббибизни гьакъындагъы хабар сизден таба янгыз шо ерлерде билдирилип къалмады, сизин Аллагьгъа салгъан иманыгъыз гьакъдагъы хабар бары да ерлерде белгили болду. Гьали бизге сизин иманыгъызны гьакъында айтмагъа да гьажатлы тюгюл. 9Сизин яныгъызгъа бизин гелмеклигибиз нечик натижа бергенни, ялгъан аллагьланы къоюп, сиз гьакъ герти Аллагьны янына чыкъгъанны ва Огъар къуллукъ этегенни гьакъында бизге башгъалар хабар бере+. 10Дагъы да олар бизге Аллагь оьлюмден тирилтген ва бизин болажакъ жазадан къутгъаражакъ Уланы Исаны кёклерден гелмеклигин сиз къаравуллайгъанны гьакъында хабар бере+.

2

Павелни Салоникдеги къуллукъ этивю

2^1Къардашлар, сизин яныгъызгъа бизин гелмеклигибиз негьакъ болмагъанын сиз оьзюгюз билесиз чи. 2Филиппада бизге хыйлы азап чекмеге ва хорлукълар гёрмеге тюшгени сизин эсигизде. Амма уллу къаршы турувлагъа да къарамайлы, Аллагь бизге Оьзюню Сююнч Хабарын тартынмайлы етишдирмеге гюч берди+. 3Бизин чакъырывубузда гьеч бир ялгъан, пис, алдатыв хыяллар ёкъ+. 4Терсине, биз Аллагьны разилигин алгъан ва О оьзлеге Сююнч Хабарны билдирмеге инангъан адамлар йимик сёйлейбиз. Биз инсанланы тюгюл, Аллагьны рази этмеге къаст этебиз, неге тюгюл де О бизин юреклерибиздеги затланы биле+.

5Сиз билесиз: биз бир заманда да яревкелик этмедик ва бизин дамагькарлыкъ къастларыбыз ёкъ. Шогъар Аллагь шагьатдыр+. 6Биз я сизден, я биревден де макътавлар алмагъа айланмадыкъ+. 7Месигьни элчилери гьисапда бизин, балики, сизден кёп затланы талап этмеге гьакъыбыз болгъандыр. Терсине, анасы гиччи яшларыны гьайын этегенде йимик, сизин гьайыгъызны этип турдукъ. Терсине, сизге нечакъы да юваш янашдыкъ. Гиччи яшларыны гьайын этеген ана йимик эдик. 8Биз сизин о даражада кёп сюебиз чи, Аллагьны Сююнч Хабарын чы нечик де, гьатта оьзюбюзню яшавубузну да сизин булан кёп сююп ортакъ этмеге гьазирбиз. Сиз бизге муна шолай аявлусуз!+
9Къардашлар, биз нечик ишлегенибиз ва нечик загьмат тёкгенибиз сизин эсигиздедир. Сизин арагъызда Аллагьны Сююнч Хабарын билдире туруп, сизге гьеч бир намус да салмайбыз деп, биз гечеси гюню булан ишлеп турдукъ+.

10Биз сизин булан, Исагъа иман салгъанлар булан, оьзюбюзню гьалал, лайыкълы, гиши сёз табып болмасдай тутгъаныбызгъа Аллагь да булан оьзюгюз шагьатларсыз. 11Атасы авлетлерине нечик янаша буса, биз де сизге шолай янашгъанны сиз билесиз+. 12Сизин яшайгъан кююгюз Оьзюню гьакимлигине ва макътавлугъуна ортакъчы болмагъа чакъыргъан Аллагьны алдында лайыкълы болсун учун, биз сизге чакъырыв эте турдукъ, сизин борчлу эте турдукъ, сизге бувара турдукъ+.

13Аллагьны бизден эшитген каламын къабул этген заманда, сиз ону инсан ойлашып чыгъаргъан бир зат йимик тюгюл, бар кююнде, сизге, иман салгъанлагъа, гючлю таъсир этеген Ону каламы гьисапда къабул этдигиз. Шону учун биз гьар заман Аллагьгъа шюкюр этебиз+. 14Сиз, иман къардашлар, Аллагьгъа ва Иса Месигьге иман салгъан Ягьудеядагъылагъа ошадыгъыз: олар ягьудилерден нечик азап чекди буса, уьлкегизни халкъындан сиз де шолай азап чекдигиз+. 15Алда пайхаммарланы оьлтюргени йимик, бир бир ягьудилер Раббибиз Исаны оьлтюрдюлер, гьали буса бизин къувалап чыгъардылар. Аллагь олагъа рази тюгюл ва олар бютюн инсанланы душманлары+. 16Ят халкълар къутгъарылсын учун, биз олар булан сёйлемеге къарайбыз. Ягьудилер буса бизге пуршав этмеге айланалар. Шолайлыкъ булан олар оьзлени гюнагьларын артдыралар. Не буса да Аллагьны къазапланыву олагъа етишген+.

Павел Салоникге бирдагъы гелмеге гьасирет

17Къардашлар, бир нечакъы замангъа бизге сизден айрылмагъа тюшдю, амма ругьубуз булан тюгюл, къаркъарабыз булан айрылдыкъ ва сизин гёрмек учун гьасирет къалдыкъ+. 18Дюр, биз сизин яныгъызгъа гелмеге бек сюе эдик. Мен, Павел, буса бир керен де тюгюл, эки керен де тюгюл. Тек бизин ёлубузну иблис къыркъып токътады+. 19Къайтып гележек Раббибиз Исаны алдында бизин умутубуз, сююнчюбюз, уьстюнлюгюбюзню тажы сиз болмагъан сонг, дагъы ким болажакъ+? 20Сизсиз чи бизин макътавлугъубуз ва сююнчюбюз!

3

3^1Шо саялы, бары чыдамлыгъыбыз битип, биз Афинада янгыз къалмагъа токъташдыкъ+. 2-3Иман къардашыбыз ва Месигьни Сююнч Хабарын билдиреген Аллагьны къуллукъчусу болгъан ёлдашыбыз Тимофейни сизин яныгъызгъа йибердик. Гьызарлавлар саялы сизин биригиз де бюдюремесин учун, иманыгъызда сизин ругьландырсын ва беклешдирсин учун, ону йибердик. Неге тюгюл де, биз, Исагъа иман салгъанланы барыбыз да, гьызарлавлагъа тюшмеге деп алданокъ белгиленгенни сиз билесиз++. 4Биз сизин булан болгъан заманда, бизге де, сизге де гьызарлавлар болажагъы гьакъында сёйледик. Гёрегенигиз йимик, шолай болуп да чыкъды. 5Шо себепден мен дагъы къарап туруп болмадым ва сизин иманыгъызны гьакъында бир хабар билмек учун, Тимофейни йибердим. Иблис, сизин ёлугъуздан чыгъарып, ишлерибиз негьакъ гетген деп мен бек къоркъа эдим+.

Яхшы хабарлар

6Амма Тимофей, сизин яныгъыздан къайтып, сизин иманыгъыз ва сюювюгюз гьакъында яхшы хабарлар алып гелди. О бизге сиз гьар заман бизин къуванчлы кюйде эсге алагъаныгъызны ва биз сизин гёрмеге сюегенде йимик, сиз де бизин дагъы да гёрмеге сюегенигизни гьакъында хабарлады+. 7Шоллукъда, языкъ гьалыбыз ва артыбыздан юрюлеген гьызарлавлар бар тура, къардашлар, биз иманыгъызны яхшылыгъындан ругьландыкъ. 8Бизин яшавгъа гьасиретлигибиз арта, неге тюгюл де сиз Раббибизни ёлунда къатты кюйде токътагъансыз. 9Сиз саялы ва Аллагьыбызны алдында бизге гелтирген сююнчюгюз саялы Аллагьгъа разилигибизни нечик билдирейик экен?! 10Сизин булан бирдагъы керен ёлукъмакъ ва иманыгъызда сизге етишмейген затны толумлашдырмакъ учун, биз гечеси гюню булан оьзюбюз болагъан кюйде къасткъылып дуа этип турабыз+.

11Атабыз Аллагь Оьзю ва Раббибиз Иса сизге гелмек учун, бизге ёл ачсын!+
12Бизин сизге бакъгъан сюювюбюз йимик, Раббибиз сизин бир биригизге де, бары да инсанлагъа да бакъгъан сююв булан толтурсун!+
13Раббибиз Иса къайтып гелип, бары да Оьзюню халкъы булан болгъан заманда, Атабыз Аллагьны алдында сиз айыпсыз ва юреклеригиз таза болсун деп, сизге ругь якъдан гюч берсин+.

4

Аллагь рази къалагъан яшав

4^1Ахырда да, къардашлар, Аллагь рази къалсын учун, сиз бизден оьзюгюзге тарыкълы кюйде яшамагъа уьйрендигиз. Сиз шолай яшап да турасыз. Сиз дагъы да яхшы яшама къаст этсин деп, биз де Раббибиз Исаны хатири учун сизге тилейбиз, ялбарабыз+. 2Раббибиз Исаны атындан биз сизге нечик насигьатлар бергенибиз сизин эсигиздедир. 3Аллагь сиз таза юреклеригиз булан яшагъаныгъызны ва зиналыкъны гери ургъаныгъызны сюе+. 4Аллагьны алдында таза болмакъ ва намусгъа лайыкълы болмакъ учун, сиз къатыныгъыз булан нечик яшамагъа тарыгъын уьйренигиз[*]. 5Аллагьны танымайгъан имансызлар напсы айтгъанны этип юрюйлер. Сиз буса шолай юрюмегиз+. 6Аллагь биригиз де бу ишлерде яманлыкъ этмегенни ва иман къардашыгъызны алдатмагъаныгъызны сюе. Неге тюгюл де, биз сизге айтгъан ва буваргъан кюйде, Раббибиз шолай гюнагьлар саялы такъсырын бережек. 7Аллагь бизин пасатлыкъ учун тюгюл, таза юреклерибиз булан яшамакъ учун чакъыргъан+. 8Шо насигьатланы инкар этегенлер шолайлыкъда инсанны тюгюл, сизге Оьзюню Ругьун берген Аллагьны инкар эте.

9Иман къардашланы арасындагъы сюювню гьакъында сизге дагъы язып турмагъа гьажатлыкъ ёкъдур деп ойлайман. Бир биригизни сюеген кюйге сизин Аллагь уьйретген+. 10Сиз Македониядагъы бары да иман къардашларыгъызны сюегенигизни биз билебиз. Амма биз, иман къардашлар, оланы дагъы да бек сююгюз деп тилейбиз. 11Алда биз сизге айтгъаныбыз йимик, гьар ким, оьз ишигиз булан машгъул болуп ва оьз къолларыгъыз булан ишлей туруп, парахат яшамагъа къаст этигиз+. 12Шолайлыкъда, сизин яшавугъузгъа къарап оьзгелер гьюрмет этеген кюйде ва бир де тарчыкълыкъны гёрмеген кюйде яшап къаларсыз+.

Раббибиз Исаны экинчи керен гелмеклиги

13Къардашлар, умуту ёкъ оьзге адамлар йимик, сиз пашман болмасын деп, оьлгенлени гьакъында билгенигизни сюебиз+. 14Иса оьлгенине ва О янгыдан тирилгенине биз инанабыз. Шо саялы Исагъа иманы булан оьлгенлени де Аллагь Ондан таба тирилтежегине де инанабыз+. 15Биз, Раббибиз гележек замангъа сав къалгъанлар, шо замангъа оьлгенлерден алгъа чыгъып болмажакъбыз. Шону Раббибиз Оьзю айтгъан ва сизге муна биз де айта турабыз+. 16Буйрукъ сёзю, баш малайиклени бирисини авазы ва Аллагьны сюрюню тавушу эшитилип, Оьзю Раббибиз кёкден тюшежек. Исагъа иманы булан оьлгенлер буса шо заман башлап тирилежеклер+. 17Сонг яшап турагъан биз, савлар да, ерден гётерилип, булутланы ичинде олагъа къошулуп, кёкде Раббибизни къаршылажакъбыз. Шо замандан тутуп даим Ону булан бирликде къалажакъбыз+. 18Бу сёзлер булан бир биригизни ругьун гётеригиз.

5

Раббибиз къайтып гележек гюн

5^1Къардашлар, болжалланы ва заманланы гьакъында сизге язып турмагъа бизге гьажатлыкъ ёкъ+. 2Раббибиз къайтып гележек гюн, гече уручу гелегенде йимик, къаравулланмайгъан кюйде гелип къалажагъын сиз оьзюгюз де билесиз+. 3Инсанлар: «Парахатбыз ва аманбыз», – деп сёйлеп турагъанда, яш табагъан къатын хапарсыздан, заманы етип авруйгъанда йимик, олагъа да шолай хапарсыздан балагь гелип къалажакъ. Шо заман оланы бириси де ондан къачып къутулмажакъ+.

4Амма сиз буса, иман къардашлар, къарангылыкъда турмайсыз. Шо гюн де сизге, уручу гелегенде йимик, хапарсыздан гелип къалмажакъ+. 5Сиз барыгъыз да ярыкъны ва гюндюзню уланларысыз. Бизин гече яда къарангылыкъ булан гьеч бир байлавлугъубуз ёкъ+. 6Шогъар гёре, кёплер йимик, юхлап турмайыкъ. Айыкъ кюйде ва гьазир болуп туругъуз+. 7Юхлайгъанлар гечелер юхлайлар, ичип эсирегенлер де гечелер ичелер. 8Биз гюндюзнюкилербиз, шо саялы, гелигиз, айыкъ кюйде турайыкъ, уьстюбюзге, гюбе гиегенде йимик, сюювню ва иманны гиейик, башыбызгъа да, темир башлыгъын гиегенде йимик, къутгъарылажагъыбызны умутун гиейик+. 9Неге тюгюл де, Аллагь бизин жазагъа тарытмакъ учун тюгюл, Раббибиз Иса Месигьден таба къутгъармакъ учун сайлагъан+. 10Иса бизин учун оьлюп гетген; оьлюлени арасында болсакъ да яда савланы арасында болсакъ да, биз Оьзю булан яшап болсун учун оьлюп гетген+. 11Шо саялы бир биригизни ругьландырып, гёнгюгюзню алыгъыз. Озокъда, сиз гьали шолай этип де турасыз.

Ахыргъы насигьатлар

12Къардашлар, бизин сизге бир тилевюбюз бар: сизге башчылыкъ этип ва насигьатлар берип, сизин арагъызда загьмат тёгегенлеге гьюрмет этигиз+. 13Тёкген шо къыйыны учун олагъа бек уллу гьюрмет ва сююв булан янашыгъыз. Бир биригиз булан парахатлыкъда яшап къалыгъыз+.

14Къардашлар, сизге ялбарып тилейбиз: ишлемеге сюймейгенлеге буварып эсине салыгъыз, къоркъагъанланы ругьландырыгъыз, гючсюзлеге кёмек этигиз, адамланы барысына да сабурлукъ булан янашыгъыз+. 15Биревню яманлыгъына бирев де яманлыкъ булан къайтарыш этмесин. Бир биригизге ва оьзгелеге гьар заман яхшылыкъ этме къаст этигиз+.

16-18Эгер сиз Исаны ёлунда бусагъыз, гьар заман сююнюгюз, даим дуа этигиз, гьар не гьалда да Аллагьгъа шюкюр этигиз, неге тюгюл Аллагь сизге шолай болгъанны сюе+++.

19Аллагьны Ругьун тутуп токътатмагъыз+. 20Аллагьны атындан сёйлейгенлени сёзлерине сансымай къарамагъыз. 21Гьар затны тергеп къарагъыз. Яхшы затланы танглап, оланы сакълагъыз+. 22Гьар къайсы яман затлардан да ари туругъуз.

23Бизге парахатлыкъ береген Аллагь сизин юреклеригизни толу кюйде тазаласын. Раббибиз Иса къайтып гелгенде, бютюн ругьугъузну, жаныгъызны ва къаркъарагъызны Аллагь сёз табып болмасдай бютюн этсин+. 24Сизин чакъыргъан Аллагь шолай этме де этежек, неге тюгюл О Аминдир+.

25Къардашлар, бизин учун дуа этигиз+. 26Бары да иман къардашларыбызгъа къысып къучакълап салам айтыгъыз+. 27Раббибизни аты булан тилеймен сизге, бу кагъызны бары да иман къардашлагъа охугъуз!+
28Раббибиз Иса Месигьни рагьмусу сизин булан болсун.

* 4:4 Булай англамагъа да бола: Аллагьны алдында таза болмакъ ва намусгъа лайыкълы болмакъ учун, оьз къаркъарагъызны ва ону напсын елемеге уьйренигиз.

+ 1:1 Элч 15:22, 1 Пет 5:12, 2 Сал 1:1, Элч 17:1, Фил 4:16

+ 1:2 Эф 5:20, 2 Сал 1:3, 2 Сал 2:13
+ 1:4 2 Пет 1:10
+ 1:5 Элч 20:18

+ 1:6 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 2 Сал 3:7, Элч 17:5-10, Элч 13:52

+ 1:9 Элч 14:15

+ 1:10 1 Кор 1:7, 2 Сал 1:10, Мат 3:7, Рум 5:9, 1 Сал 2:16, 1 Сал 5:9

+ 2:2 Элч 16:22-24
+ 2:3 2 Кор 4:2
+ 2:4 Гал 2:7, Гал 1:10, Эф 5:10
+ 2:5 Рум 1:9, Рум 9:1, Фил 1:8
+ 2:6 1 Кор 9:4-5, 2 Сал 3:9, Филим 1:8
+ 2:8 2 Кор 12:15
+ 2:9 Элч 18:3, 2 Кор 11:27, 2 Сал 3:8
+ 2:11 1 Кор 4:14-15
+ 2:12 2 Сал 2:14
+ 2:13 Гал 4:14
+ 2:14 1 Сал 1:6, Элч 17:5, 2 Сал 1:4-5

+ 2:15 Мат 23:34, Югь 15:20, Элч 13:50, Элч 17:5

+ 2:16 Элч 13:45, Элч 14:2, Мат 27:25, Лкъ 21:23, 1 Сал 1:10

+ 2:17 1 Кор 5:3, Кол 2:5
+ 2:18 Рум 1:13, Рум 15:22
+ 2:19 1 Кор 15:31, 2 Сал 1:4
+ 3:1 Элч 17:15-16
+ 3:2 Элч 16:1, Фил 2:19
+ 3:3 Элч 9:16, Элч 14:22, 1 Пет 5:9
+ 3:5 Мат 4:3, 1 Кор 7:5, Гал 4:11
+ 3:6 Элч 18:5
+ 3:10 2 Тим 1:3
+ 3:11 2 Сал 3:5
+ 3:12 Фил 1:9-10, 2 Сал 1:3
+ 3:13 Ягьуда 1:14, 2 Сал 2:17
+ 4:1 Кол 1:10, Кол 2:6
+ 4:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, Эф 5:3
+ 4:5 1 Пет 4:3-4, Рум 1:26, Эф 4:17-19

+ 4:7 1 Пет 1:15, Ягьуда 1:24, Эф 1:4, Кол 1:22

+ 4:9 Ягь 13:1, Югь 6:45

+ 4:11 Айт 17:14, Элч 18:3, Эф 4:28, 2 Сал 3:8, 2 Сал 3:10

+ 4:12 Рум 13:13
+ 4:13 Эф 2:12
+ 4:14 1 Кор 15:20, 2 Кор 4:14
+ 4:15 1 Кор 15:51-52

+ 4:16 Ягьуда 1:9, Вагь 12:7, Мат 24:31, 1 Кор 15:52, Мат 16:27, 1 Кор 15:23

+ 4:17 Элч 1:9, Вагь 11:12, Югь 14:3
+ 5:1 Элч 1:7
+ 5:2 Мат 24:43, 2 Пет 3:10
+ 5:3 Лкъ 21:34, Фил 3:19
+ 5:4 1 Югь 2:8
+ 5:5 Лкъ 16:8, Югь 12:36, Рум 13:12
+ 5:6 Мк 13:33-36, 1 Пет 1:13, Эф 6:18
+ 5:8 Эф 6:14, Эф 6:17
+ 5:9 1 Сал 1:10
+ 5:10 Рум 14:9

+ 5:12 1 Кор 16:16, 1 Кор 16:18, Фил 2:29, 1 Тим 5:17

+ 5:13 Мк 9:50, Рум 12:18, 2 Кор 13:11
+ 5:14 2 Сал 3:6-10, Гал 6:1
+ 5:15 Лев 19:18, 1 Пет 3:9, Рум 12:17
+ 5:16 Фил 4:4

+ 5:17 Лкъ 18:1, Лкъ 21:36, Рум 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2

+ 5:18 Рум 12:2, Эф 5:17, Эф 5:20
+ 5:19 Эф 4:30
+ 5:21 1 Югь 4:1, 1 Кор 14:29
+ 5:23 Рум 15:33, Фил 4:9, 2 Сал 3:16
+ 5:24 1 Кор 1:9, 2 Сал 3:3, Ягь 10:23
+ 5:25 Эф 6:19, 2 Сал 3:1, Ягь 13:18
+ 5:26 1 Пет 5:14, Рум 16:16
+ 5:27 Кол 4:16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: 1 Салоникдегилеге

- Баш Сёз

- 1 Салоникдегилеге

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар